Duyularımızın algılanması beynimizde hem kendi vücudumuzun hem de çevremizin bir temsilinin oluşmasını, beynimizi ve çevremizi fark etmemizi sağlar. Kişi öncelikle sadece sıradan bir duyusal uyarandan ibaret olan beyninde çeşitli, işlemlerden ve bu bilgiye hangi davranışla yanıt vermesi gerektiğine karar verir. Ardından da bu davranışı oluşturarak onu uygular. Bazı çocuklarda bu süreçte bozulmalar görülebilir. Özellikle duyusal hassasiyet yaşayan çocuklar, ses, ışık, dokunma, koku veya hareket gibi uyaranlara karşı aşırı tepki gösterebilir veya tam tersi yeterli tepki veremeyebilirler. Bu bağlamda Duyu Bütünleme Terapisi (DBT), duyusal bilgilerin merkezi sinir sistemi tarafından daha uyumlu bir şekilde işlenmesini hedefleyen önemli bir müdahale yöntemi olarak öne çıkmaktadır. Duyu bütünleme, bireyin çevresinden gelen duyusal bilgileri merkezi sinir sistemi aracılığıyla organize edip uygun motor ve davranışsal yanıtlar verebilme becerisidir. Jean Ayres tarafından geliştirilen Duyu Bütünleme Teorisi, özellikle çocukların oyun, öğrenme ve sosyal katılımlarındaki güçlüklerin altında duyusal işleme sorunlarının yatabileceğini öne sürmektedir (Ayres, 1979)."
Duyusal hassasiyet yaşayan çocuklar, belirli uyaranlara karşı aşırı tepki gösterebilirler. Örneğin: gürültülü, kalabalık ortamlarda huzursuzluk, banyo yapma, tırnak kesme, saç kesme gibi kişisel bakım rutinlerinde aşırı kaygılanma, bazı yiyecekleri dokularından dolayı tercih etmeme, köpük, su, krem, oyun hamuru, kum gibi maddelere dokunmak istememe , salıncak, kaydırak dönme tahtası gibi hareketli zeminlerde tedirgin olma. Terapi, çocuğun aktif katılımını ve motivasyonunu esas alır. Kullanılan başlıca yöntemler şunlardır:
Vestibüler Uyarım: Salıncakta sallanma, dönme tahtası, denge aktiviteleri. Proprioseptif Uyarım: Ağırlık taşıma, tırmanma, itme-çekme oyunları. Görsel-İşitsel Uyarım: Işık, renk ve ritim içeren aktiviteler. Temas içeren aktiviteler: Oyun hamuru hazırlama, kum havuzunda oynama, el ve parmakları boyama, alışılmadık dokularla oyunlar oynama ve bunlara temas etme Motor becerileri aktiviteleri: dans etme rutini oluşturma, engel parkurları, yakalama gerektiren oyunlar aynı anda yapılan oyunlar. Bu aktiviteler, çocuğun sinir sistemini uyaranlara karşı daha dengeli tepki verecek şekilde yeniden organize etmesini amaçlar.
Çocuklara Sağladığı Katkılar
Duyusal Toleransın Artması: Rahatsızlık veren uyaranlara karşı kademeli maruz bırakma sayesinde çocukların toleransı artar. Motor Becerilerde Gelişim: Kaba ve ince motor koordinasyonu artar, beden farkındalığı güçlenir. Duygusal ve Davranışsal Düzenleme: Aşırı uyarılma durumlarında öfke nöbetleri ve kaygı azalır, öz-düzenleme becerileri gelişir. Sosyal Katılımın Artması: Çocuklar akranlarıyla oyunlara daha kolay katılır, sosyal ilişkilerde gelişme gözlenir. Günlük Yaşamda İşlevsellik: Yemek yeme, giyinme, banyo gibi rutinlerde bağımsızlık ve özgüven artar.